شاهرود علما

قبله مسلمانان

 قبله عامل وحدت مسلمانان است. اگر از فراز کره‏ى زمین بر مسلمانان نظر کنیم، مى‏بینیم آنان هر روز پنج بار با نظم و ترتیب خاصّ، به سوى قبله توجّه مى‏کنند.

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی آیت الله سید مختار شاهرود علما، استاد محسن قرائتی در ادامه سلسله شاهرود علما تفسیری خود با موضوع تفسیر قطره ای به بیان آموزه های آیه ۱۴۹ و ۱۵۰ سوره بقره پرداخته است.

آیه ۱۴۹:                     

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ إِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَّبِّکَ وَ مَا اللَّهُ بِغَفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ‏

ترجمه:

و (اى پیامبر!) از هرجا (که به قصد سفر) خارج شدى، (به هنگام نماز) روى خود را به جانب مسجدالحرام بگردان، این دستور حقّى است از طرف پروردگارت، و خداوند از آنچه انجام مى‏دهید غافل نیست.

* نکته ها                     

در آیات قبل، توجّه به مسجدالحرام، مربوط به شهر مدینه بود که مسلمانان در آن سکونت داشتند، ولى این آیه مى‏فرماید: در مسافرت نیز به هنگام نماز رو به سوى مسجدالحرام نمایید.

آیه ۱۵۰:                     

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ حَیْثُ مَا کُنْتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّهٌ إلَّا الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلاَ تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِى وَلِأُتِّمَ نِعْمَتِى عَلَیْکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ‏

ترجمه:

و (اى پیامبر!) از هر جا خارج شدى پس (به هنگام نماز) روى خود را به سوى مسجدالحرام بگردان، و (شما اى مسلمانان نیز) هرجا بودید (در سفر و در حضر) روى خود را به سوى آن بگردانید تا براى (هیچ کس از) مردم جز ستمگرانشان، امکان احتجاج (ومجادله) علیه شما نباشد. پس از آنها نترسید و تنها از من بترسید. و (بدانید تغییر قبله براى آن بود) تا نعمت خود را بر شما تمام کنم و شاید که شما هدایت شوید.

* نکته ها                     

تکرار موضوع تغییر قبله در آیات متعدّد، نشانه‏ى اهمیّت آن است. علاوه بر آنکه در هر یک از آیات در کنار این موضوع، مطلب جدیدى را نیز یادآور مى‏شود. مثلاً در این آیه، خداوند بعد از دستور روى نمودن به سوى مسجدالحرام، مى‏فرماید: این بدین خاطر است که مردمان، بهانه‏اى بر علیه پیامبر صلى الله علیه وآله و مسلمانان نداشته باشند. چون اهل کتاب مى‏دانستند که پیامبر اسلام به سوى دو قبله نماز مى‏خواند و اگر این امر محقّق نمى‏شد، آنها ایراد مى‏گرفتند که پیامبر شما فاقد اوصاف ذکر شده در کتاب‏هاى آسمانى پیشین است و یا اینکه زخم زبان زده و مسلمانان را تحقیر مى‏کردند که شما دنباله‏رو یهود هستید و قبله‏ى مستقلى ندارید.

البتّه این ایراد تنها از سوى یهود نبود، بلکه مشرکان نیز مى‏گفتند: اگر محمّد صلى الله علیه وآله به آئین ابراهیم توجّه دارد، پس چرا به خانه‏اى که ابراهیم ساخته است، توجّه ندارد؟ البتّه منافقان آرام نگرفته و با تغییر قبله، خرده‏گیرى‏هاى خود را شروع کرده و مى‏گفتند: پیامبر، ثبات رأى ندارد. در هر حال خداوند با تأکید و تکرار، مسلمانان را براى پذیرش موضوع و ثبات قدم آماده مى‏سازد و یادآور مى‏شود، آنان که دنبال حجت و دلیل باشند، بر شما خرده نخواهند گرفت، ولى افراد ظالم که حقیقت را کتمان مى‏کنند، از بهانه‏جویى دست بر نخواهند داشت و شما نباید به آنان اعتنا کنید، و از آنان نترسید و فقط از خداوند بترسید.

قبله، نشانه و مظهر توحید است. قبله، آرم و نشانه‏ى مسلمانان است. در نهج‏البلاغه از کعبه به عنوان عَلَم یعنى پرچم و نشانه‏ى آشکار اسلام یاد شده است. بت‏پرستان و ستاره پرستان هنگام نیایش، به سوى بت و یا ستاره و ماه توجّه مى‏کردند، امّا اسلام توجّه به خانه خدا را به جاى آن قرار داد و روى کردن به سوى قبله را نشانه‏ى توجّه به خدا شمرده است.

در روایات مى‏خوانیم: پیامبر صلى الله علیه وآله معمولاً رو به قبله مى‏نشستند و سفارش کرده‏اند؛ بسوى قبله بخوابید و بنشینید و حتّى رو به قبله نشستن، عبادت شمرده شده است. قبله، جایگاه و احترام خاصّى دارد و در بعضى اعمال، توجّه به آن واجب است. براى مثال: نمازهاى واجب باید روبه قبله خوانده شود. ذبح حیوان و دفن میّت، باید به سوى قبله باشد. در مستراح رو به قبله یا پشت به قبله نشستن حرام است.

علاوه بر آنچه ذکر شد، قبله عامل وحدت مسلمانان است. اگر از فراز کره‏ى زمین بر مسلمانان نظر کنیم، مى‏بینیم آنان هر روز پنج بار با نظم و ترتیب خاصّ، به سوى قبله توجّه مى‏کنند. کعبه، قرارگاه و آمادگاه حرکت‏ها و انقلاب‏هاى الهى بوده است. از حضرت ابراهیم و حضرت محمّد گرفته تا امام حسین علیهم السلام و در آینده حضرت مهدى علیه السلام، همگى از کنار کعبه حرکت خود را شروع کرده و مى‏کنند. در عظمت کعبه همین بس که مسلمانان به اهل قبله معروفند.

خداوند متعال در ماجراى تغییر قبله مى‏فرماید: تغییر قبله براى این است که در آینده نعمت خود را بر شما تمام کنم. یعنى استقلال شما و توجّه به کعبه، زمینه‏ى اتمام نعمت در آینده است. «لأتمّ نعمتى»

این ماجرا در سال دوّم هجرى در مدینه واقع شده است. در سال هشتم هجرى نیز خداوند به مناسبت فتح مکّه مى‏فرماید: «ویتمّ نعمته علیک» [فتح، ۲] یعنى: این پیروزى براى این است که خداوند در آینده نعمت خود را بر شما تمام کند. چنانکه ملاحظه مى‏کنید در هر دو آیه «اتمام نعمت» به صیغه فعل مضارع بیان شده است که نشانه‏ى حدوث آن در آینده است، ولى در آیه ۳ سوره‏ى مائده که به هنگام بازگشت از حجهالوداع در سال دهم هجرى و بعد از معرفى رهبرى معصوم در غدیر خم نازل مى‏شود، اینگونه مى‏فرماید: «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتى» امروز نعمت خود را بر شما تمام کردم.

قابل توجّه و دقّت است که خداوند، روى کردن مردم به قبله را قدم نخستین براى اتمام نعمت و فتح مکّه را قدم دیگر و تعیین و معرفى رهبر را آخرین قدم در اتمام نعمت بیان مى‏کند. لازم به یادآورى است که در جریان تعیین قبله و همچنین تعیین رهبر، تذکّر مى‏دهد که «لاتخشوهم و اخشونى». چون در هر دو، احتمال مقاومت، مقابله، بهانه‏گیرى و شایعه پراکنى از سوى دیگران مى‏رود.

پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله فرمودند: «یا على مثلک فى الامّه کمثل الکعبه نصبها اللّه للنّاس علماً» [بحار، ج ۲۲، ص ۴۸۳] اى على! مثال تو در میان امّت، همانند مثال کعبه است که خداوند آنرا به عنوان نشانه روشن و پرچم براى مردم قرار داده است، تا جهت خویش را گم نکنند. همچنین در حدیث دیگرى از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: «و نحن کعبه اللّه و نحن قبله اللّه» [بحار، ج ۶، ص ۲۱۱ و ۳۰۳] ما کعبه و قبله‏ى خداوندى هستیم.

منبع:خبرگزاری حوزه

انتهای پیام/